مخبر - 1397/07/18 - فشار از پایین این بار به اصلاحات!

فشار از پایین این بار به اصلاحات!
سلاح نقد را نباید دست کم گرفت. حداقل بقیه را به تأمل وامی دارد. باید نقد کنیم. نشان دهیم که حرف ما با همه چیز سازگار نیست و چیزهایی را رد می کند. اگر این کار را می کردیم، خیلی به شکل گیری آن شبکه کمک می کردیم. به نظرم عناصری از گفتمان اثباتی شکل گرفته كه باید به کارگیری آن را شروع کنیم. برخی از ...
فشار از پایین این بار به اصلاحات!

فشار از پایین این بار به اصلاحات!

به نظر می رسد کنش سیاست تقلیل یافته به بگومگوهای فضای مجازی. جایی که نزاع ها معمولا از چند جمله عبور نمی کنند؛ اما این تمام ماجرا نیست. تحلیلگران نیز برای طرح افق های معنابخش به مشکل خورده اند. بخشی از این دشواری را باید در میدان عملی سیاست جست وجو کرد؛ چرا که برقرار کردن نسبتی بین تحلیل ها، راهبردها و نظرها با واقعیت است که یک چشم انداز را پایدار می کند؛ کاری که این روزها سخت شده است.

به گزارش شرق، در مقابل نیروهای اجتماعی نیز توقع دارند در تحلیل ها جایی برای «عاملیت» در نظر گرفته شود، به نحوی که هر فرد و گروهی بتواند نقش و کارکرد خود را در اجتماعی بزرگ تر متوجه شود.

در چنین وضعیتی هر از گاهی برخی تحلیلگران مطالبی را مطرح می کنند که مورد توجه بدنه خودشان قرار می گیرد؛ اما سرعت تحولات و قفل شدن جریان های سیاسی مانع از ظهور و بروز آن ایده ها می شود. علی رضا علوی تبار، تحلیلگر و استراتژیست اصلاح طلب، چندی است که بر نکات مهمی دست می گذارد. از لزوم رادیکالیزه کردن اصلاحات می گوید، نه در روش بلکه در تحلیل؛ یعنی پیدا کردن عوامل اصلی مشکلات امروز کشور، یافتن ریشه مشکلات و بحث درباره نحوه اصلاح آن نقاط کانونی. این صحبت ها بیشتر در حوزه نظری و گفتمانی قرار دارد؛ اما پرسش این است که چگونه باید این موضوعات را پیش برد. برای این کار باید ابتدا کلمات را دقیق کرد. لایه ها، سطوح و عناصر تأثیرگذار را شناخت و نسبت بین آنها را مشخص کرد.

گفت وگوی پیش رو تلاشی است برای فهم سازوکار نیروهایی که می خواهند بدون گیر افتادن در تله خشونت ورزی، تغییراتی را در کشور به وجود بیاورند. در این مسیر علوی تبار ایده ها و راهبردهای پیشنهادی خود را نیز مطرح می کند تا نتیجه چشم اندازی باشد برای نیروهایی که به معنای واقعی کلمه اصلاح طلب هستند.

در ایران نیروي اجتماعي خاصي وجود دارد که فعاليت سياسي خود را از راه هاي غيرخشونت آميز و گام به گام پيش مي برد، يعني عملا به راه هاي اصلاح طلبانه قائل است. به موازات تکوين و تکثير اين نيروي اجتماعي، چپ هاي خط امامي اول انقلاب نيز دچار تغيير و تحول شدند. اين گروه از اواسط دهه 70، کارگزار- عامل- آن نيروي اجتماعي در عرصه سياسي شد. چه رابطه اي بين اين دو سطح – نيروي اجتماعي اصلاح طلب و اصلاح طلبان – برقرار است؟
زماني مي توانيم به جمعي بگوييم «نيروي اجتماعي» که چند ويژگي داشته باشد؛ اولا در يک زمينه اشتراک داشته باشند؛ مثلا علايق سياسي، منافع اقتصادي، دل بستگي فرهنگي، منافع صنفي شان يا چيز ديگري اينها را به هم پيوند دهد. نکته بعد اينکه اين گروه مايل باشند در عرصه سياست اثرگذار باشند. سومين ويژگي آنها هم اين است که براي تأثيرگذاري اقدام کنند؛ يعني هم منابع جمع کنند و هم سازماندهي کنند تا در حوزه سياسي اثرگذار باشند.

ما در ايران يک نيروي اجتماعي داريم که از يک لحاظ اشتراک دارند؛ آن هم بيشتر به لحاظ روشي است. اينها پذيرفته اند که براي رسيدن به اهداف خود، روش اصلاح طلبانه را در پيش بگيرند. به تفصيل روش اصلاح طلبانه را توضيح داده ام اما عناصر اصلي آن نفي خشونت، گام به گام و تدريجي بودن، اتکا بر شهروندان داخلي و پرهيز از تقليل گرايي سياسي است. پرهيز از ايجاد جنبش توده اي و تکيه بر نهادهاي مدني و پرهيز از چهره کاريزماتيک و به دنبال رهبري جمعي و حسابگربودن نيز مؤلفه هاي ديگر آن است. مجموعه اين مشخصات در مقابل روش انقلابي، روش اصلاح طلبانه را تشکيل مي دهد.

اينها به لحاظ روش با يکديگر اشتراک دارند، خواهان تأثيرگذاري بر عرصه سياسي هم هستند، براي اين کار سازماندهي نيز مي کنند اما در خيلي ديگر از زمينه ها افتراق دارند. در اين گروه ميزان بهره اي که افراد از تداوم وضع موجود مي برند، يکسان نيست. برخي از آنها از ثروت، قدرت و منزلت برخوردار و نگران تغيير وضع موجود هستند. به لحاظ عمق تغييرات مورد نظرشان نيز متفاوت مي انديشند؛ برخي فقط درصدد تغيير کارگزاران سياسي هستند. برخي علاوه بر تغيير کارگزاران به دنبال تغيير استراتژي ها و خط مشي ها هم هستند. برخي هم بر اين باور هستند که مشکلات سيستماتيک است و تغييرات بايد ساختاري باشد. مي خواهم بگويم مجموعه اي داريم که در يک بخش اشتراک دارند اما در بسياري از وجوه متفاوت است. بسياري از کارگزاران سياسي نيز که به اين نيروي اجتماعي پيوستند، در جريان تحولات کاملا دگرگون شده اند، اما برخي همان علايق قبل را دارند. از اول اصلاحات هم همين طور بود. کساني که اصلاح طلب شدند سه گروه بودند؛ يکي آنهايي که براي حفظ قدرت آمدند و بايد براي آن راهي پيدا مي کردند.

يک گروه براي کسب قدرت آمدند. يک گروه هم مدعي اصلاح قدرت بودند.اصلي ترين چيزي که اصلاح طلبان را به عنوان يک مجموعه به هم پيوند مي دهد، روش اصلاح طلبانه و پرهيز از روش انقلابي است. دوم نارضايتي از وضع موجود است. حالا اين نارضايتي چه عمقي دارد نيز متفاوت است. سوم هم تصوير مبهمي از مردم سالاري و مردم سالاري بيشتر است. يعني مجموعه اي داريم که در اين سه وجه اشتراکاتي دارند اما در وجوه ديگر مي توان کاملا بين آنها خط کشي کرد و جناح بندي قائل شد.

حدود 20، 25 سال است که سازماندهي اين نيروي اجتماعي در دست اصلاح طلبان بوده؛ يعني هنوز هم سازماندهي در دست اصلاح طلبان دهه 70 است، درست است؟
در اصلاحات دو سطح سازماندهي وجود دارد. در يک سطح، هدف رفع تعارضات و مديريت تفاوت هاي زيادي است که در بين نيروها وجود دارد. در اين سطح عمدتا بوروکرات ها و تکنوکرات هاي برآمده انقلاب نقش محوري را بازي مي کنند. اينها فصل خصومت مي کنند، رفع تعارض مي کنند و سعي مي کنند يکپارچگي اين مجموع متنوع را حفظ کنند.

براي اينکه اينها بتوانند مرجعيتي داشته باشند، بايد خيلي برجسته نباشند، خيلي متفاوت نباشند و بقيه هم آنها را بپذيرند. اين طيف [اصلاح طلبان] خيلي متنوع است، وقتي به دنبال آدم هايي مي گرديد که نقاط مشترک را داشته باشند، به آدم هاي کم رنگ تري مي رسيد؛ يعني سطح آدم ها پايين تر مي آيد. بخشي از سازماندهي اين است. به نظرم، با وجود همه فشارهايي که براي رودررو قراردادن اصلاح طلبان شده است، اين بخش کار خود را خوب انجام داده و توانسته تا حدودي انسجام را حفظ کند.

شما در جايي گفته بوديد که «شوراي عالي» با برخي اصلاحات مي تواند اين کار ويژه را برعهده بگيرد.
بله، اما اين سطح از تشکيلات براي اقدامات پيشروانه کافي نيست. اين سطح فقط مي تواند نظم دهي کند و انسجام ببخشد. به نظرم زيرپوستي، يک نوع سازماندهي ديگر هم در اصلاح طلبان وجود دارد که بيشتر از سوي افرادي انجام مي شود که اغلب هم در آن شورا نيستند. اينها بيشتر توليد ايده مي کنند. آن را بين بخش هاي جوان تر اصلاح طلب توزيع مي کنند. در واقع نوعي از تشکيلات شبکه اي ايجاد شده و ظاهرا در حال تقويت هم هستند. مثلا به امضاهاي مشترکي که زير يک اطلاعيه خاص هست توجه کنيد. در اين نوشته ها امضاي افرادي که در سطح اول سازماندهي هستند را کمتر مي بينيد، بيشتر جوان ها هستند و يک سري آدم خاص.

پس دو سطح سازماندهي وجود دارد؛ يکي که شوراي عالي است، اما يک شبکه اجتماعي نيز در اصلاح طلبان وجود دارد که بيشتر به جنبش اجتماعی نزديک است. به نظرم اگر [اين شبکه] مي خواهد واقعا نقش ايفا کند بايد يک گام جلوتر بيايد و کمي رسمي تر شود. يک شبکه اجتماعي وجود دارد، يک جنبش اجتماعي به معناي کلاسيک آن در جريان اصلاحات وجود دارد، اما هنوز تشکيلاتي را که سخنگوي آن باشد، پيدا نکرده است؛ يعني هنوز تجسم سازماني پيدا نکرده است. اين شبکه از همه تشکل هاي موجود هم عضو دارد.

آقاي علوي تبار در حال حاضر ايده اي با عنوان «هسته سخت اصلاحات» مطرح شده است. به نظر مي رسد شما با اين ايده هم دل هستيد، به ویژه در سطح دوم سازماندهي؛ اما وقتي به کنشگران عرصه رسمي اصلاحات نگاه مي کنيد به نظر مي رسد اين ايده هيچ بازتابي نداشته است. سعيد حجاريان با جايگاه ويژه اي که دارد، چنين موضوعي را مطرح کرده، اما به نظر مي رسد بازتاب آن خيلي کمتر از انتظار بوده است. شما گفتيد رابطه نظريه پردازان با تکنوکرات ها و بوروکرات ها برقرار است، آيا واقعا چنين است؟ آيا نظريه پردازان تأثير خود را از دست نداده اند؟
تصور من اين است که رابطه فعلي خوب نيست، اما ارتباط وجود دارد. البته در اصلاحات کمي رودربايستي هم وجود دارد؛ يعني افراد مخالفت نمي کنند. اگر آقاي حجاريان چيزي بگويد و مخالف باشند، با آن مخالفت نمي کنند. نکته ديگري که وجود دارد اين است که وقتي يک ايده پيشروانه عده اي را نفي مي کنند، همه احساس مي کنند مخاطب شخص ديگري است؛ برای مثال وقتي آدم هايي را که دنبال منافع و قدرت هستند نقد مي کنيد، همه مي گويند «خب با من که نيست». معتقدم بايد شبکه اي را که حول نظريه پردازان اصلاحات وجود دارد، تسريع کنيم؛ يعني آن را به يک سازماندهي تبديل کنيم.

اين کار ممکن است؟
من معتقد به ايجاد تشکيلات جديد نيستم. ايجاد تشکيلات هزينه و انرژي زيادي مي برد، منابع زيادي نيز مي خواهد و آدم را از ايده پردازي و موضع گيري هاي به موقع بازمي دارد. معتقدم که از همين تشکل هاي موجود دو يا سه تا از آنها مي توانند هسته اي را تعريف کنند که متشکل باشد از اعضاي تام الختياري از اين تشکل ها به اضافه آدم هايي که از بيرون دعوت مي کنند. فرض کنيد دو حزب تصميم بگيرند هرکدام دو عضو و دو فرد از بيرون را در شوراي 8 يا 9 نفره اي دور هم جمع کنند که کار اصلي آن جدا از کارهايي باشد که در بوروکراسي هاي حزبي انجام مي شود؛ مثلا ايده پردازي و موضع گيري در بزنگاه هاي حساس کشور. مغايرتي نيز با تشکل هاي موجود نيز ندارد. آنها کارکرد خودشان را دارند. فصل خصومت مي کنند، وحدت رويه را تأمين مي کنند و چانه زني مي کنند. اما ما به گروهي نياز داريم که مستقل از اين بوروکراسي ها براي حرف زدن، آزادتر باشد.

يعني شما اميدتان به احزاب است؟
به احزاب نه، به اشخاصي از احزاب . ممکن است در احزاب ما آدم هايي باشند که دست وپاي آنها در کار جمعي بسته باشد. در کار جمعي خيلي نمي شود حرف هاي پيشرو زد. مي توانيم هسته کوچک تري از اصلاح طلباني را که از ديوان سالاري هاي حزبي فارغ هستند، تشکيل دهيم – که ممکن است عضو برخي از احزاب باشند يا نباشند – تا اينها بتوانند بازسازي و نوسازي گفتماني را در دستور کار قرار دهند. به اضافه اينکه بتوانند با طرح ايده هاي خلاقانه پروژه ها را پيش ببرند. اينها بايد بتوانند خيال خودشان را آزاد کنند و کمي آرماني تر و راديکال تر کار کنند.

پس شما عملا موافق ايده «هسته سخت اصلاحات» هستيد؟
بله، ولي شايد تعبير «هسته سخت» زياد مناسب نباشد. من ترجيح مي دهم از «هسته پيشرو» استفاده کنم تا «هسته سخت». «سخت» به معني انعطاف ناپذيري و تغييرناپذيري هم هست. اما هسته اصلي، پيشرو است و جريان را بازسازي مي کند و هم مواضع را راديکال تر مي کند. البته منظورم از راديکال کردن روش ها نيست؛ مثلا ما در تحليل ها بايد جواب بدهيم چرا قدرت و مدیریت در دست عده اي معدودي مي چرخد. خود ما هم مشکل داريم. دولت آقاي روحاني هم که بر سر کار مي آيد از همان ها استفاده مي کند. اين موضوع تحليل راديکال تري مي خواهد. معلوم نيست که اگر اصلاح طلبان فردا به قدرت برسند موفق شوند اين حلقه محدود را بشکنند.

پس همان طورکه پيش تر گفته ايد ما به نظريه اي نياز داريم که منشأ و علت (نه معلول ها) را شناسايي کند و براي اصلاح آنها برنامه ريزي کند. اين کار ويژه هسته پيشرو مي شود؟
بله، اما اين هسته پيشرو مي تواند در بدنه اصلاحات هم تحرکي به وجود بياورد. شيوه هاي جديدي براي اقدام مطرح کند. ما هميشه از امتحان کردن تظاهرات خياباني مي ترسيم. نگرانيم که در تظاهرات هاي خياباني ما کساني سوءاستفاده کنند. اگر نيرويي نمي تواند يک تظاهرات خياباني را سازماندهي کند، بايد در نيروي اجتماعي بودن خود شک کنند. چرا نبايد در مقاطعي از اعتصاب دفاع کرد. همه راه هاي مسالمت آميز را بايد امتحان کرد. بدنه فعلي اصلاح طلبان اين ظرفيت را ندارد. تشکيلات رسمي نمی خواهد از حدي پا را فراتر بگذارد، چرا که به محض مطرح شدن اين طرح ها در آنجا، عده اي از احزاب راه خودشان را جدا مي کنند؛ به ویژه احزاب تک نفره و چندنفره اي که مشخص است تشکيل شده تا فلاني دبير کل باشد. این گروه ها فورا حساب خودشان را جدا مي کنند، چراکه با جاهاي ديگري نيز هماهنگ هستند.

آقاي دکتر شما همواره بر «بهبودخواهي حکومتي» تأکيد داشته ايد. اخيرا گفته ايد که بهبودخواهي حکومتي نمي تواند در فقدان جنبش اجتماعي وظيفه خودش را پيش ببرد. آيا اميدوار هستيد که هسته پيشرو، جنبش اجتماعي را فعال کرده و جنبش اجتماعي هم بتواند با فشار بر کارگزاران درون قدرت، آنها را در مسير قرار دهد؟
يکي از ويژگي هاي جريان پيشرو اين است که بيشتر به جنبش اجتماعي معطوف است تا به بهبودخواهي حکومتي. ببينيد دولت ها از سر اضطرار تغييرات را مي پذيرند. اگر شرایط خاص نبود، ممکن بود آقاي روحاني شانس حضور نيابد. اما بهبودخواهي از دو ناحيه در خطر است. اول از سمت افرادي که با بستن چشم خود گذاشتند بهبودخواهي صورت بگيرد. آنها وقتي ببينند بهبودخواهي جلو رفته، مانع آن مي شوند. دوم هم از ناحيه خود؛ [بهبودخواهي] بعد از مدتي به بندوبست مي افتد و مي خواهد آينده خود را تضمين کند. اگر جنبش اجتماعي نباشد، بهبودخواهان دور خودشان دور مي زنند. جنبش اجتماعي با طرح مطالبات و با فشار، مي تواند براي جلوآمدن به بهبودخواهان پيشروي حکومتي کمک کند. ثانيا مي تواند افق هاي تازه اي را به وجود آورد. مسئله افق تازه يعني اينکه ما جرئت کنيم کارهاي تازه اي کنيم. يک جاهايي بايد تخيل خود را آزاد بگذاريم و راه حل هاي تازه اي پيدا کنيم. اين از سيستم هاي بوروکراتيک برنمي آيد.

جايي گفته بوديد که اشکال اصلاح طلبان اين است که هنوز به دنبال سياست ورزي عادي و متعارف هستند... .
در شرايطي که نه عادي است و نه غيرمتعارف.

پس بنا بر نظر شما شوراي عالي که کار خودش را انجام داده و همين رويه را با کمي تغيير ادامه خواهد داد؛ آيا هسته پيشرو است که مي تواند از حصار بازي عادي و متعارف خارج شود؟
ببينيد، اگر اصلاح طلبان بخواهند در اين شرايط بمانند و مؤثر باشند، بايد در چند زمينه بازسازي و نوسازي کنند. يکي در زمينه گفتماني است. به نظرم گفتمان اصلاحات بايد با توجه به سه محور نوسازي شود؛ يکي محور ميهن دوستي مبتني بر شهروندان است و نه ناسيوناليسم رومانتيک. دوم جمهوريت است و سوم برابري اجتماعي است. اين کار از شوراي عالي برنمي آيد. از طرف ديگر بايد سطح تازه اي از تشکيلات و سازماندهي را تعريف کنيم. به نظر من نبايد شوراي عالي را از کارکردي که دارد بيندازيم، اما در کنار آن يک هسته پيشرو براي اصلاحات تعريف کنيم تا بتواند از وضعيت موجود فراتر رود. به لحاظ روشي هم بايد نوسازي کنيم. ما برخي از روش هاي غيرخشونت آميز را امتحان کرده ايم و الان ديگر معلوم نيست که روش هاي قديمي جواب دهد؛ بايد جرئت کنيم و راه هاي تازه را امتحان کنيم. به نظرم نمي رسد در مجموعه شوراي عالي، اين کار ممکن باشد. اين کاري است که هسته پيشرو بايد انجام دهد.

آقاي دکتر به تعبير شما (و به نقل از هابز) قدرت را تنها مي توان با قدرت مهار کرد و براي قدرت داشتن منابع زيادي در اختيار ما نيست جز «تعداد» و «تشکيلات». قاعدتا تشکيلات سازي در احزاب ممکن تر است، اما به نظر مي رسد منطق حاکم بر بسياري از احزاب حامي پروري است و اين يعني آنها نمي توانند نيروهاي اجتماعي متنوع را جذب خود کنند. منطق حامي پروري گويا اقتضاي «ميدان سياست» در ايران است. چطور مي خواهيد به تشکيلاتي برسيد که بتواند از اين تله ها عبور کند؟
ببينيد؛ عرض کردم که ما دو سطح تشکيلات نياز داريم. يک سطحي که تنازعات را مديريت کند و وحدت رويه به وجود آورد. آنجا بايد حساسيت بر اين باشد که همه احزاب اصلاح طلب نماينده داشته باشند و اين نمايندگان بر اساس وضع اجتماعي اين نيروها باشد. از اصلاحاتي که بايد در آن شورا صورت بگيرد اين است که ببينيم همه نيروهاي اصلاح طلب آنجا نماينده دارند يا نه. گام هايي نيز براي اين کار برداشته شده است. روشن است که نهضت آزادي بايد نماينده داشته باشد. يا مثلا جريان هاي دانشجويي نظير تحکيم که بعدا به فعاليت خود ادامه دادند، الان مي توانند در اين شورا نماينده داشته باشند. ما بايد اين موضوع را تکميل کنيم تا همه نيروهايي که به لحاظ روشي اصلاح طلب هستند، در آنجا نماينده داشته باشند.

در آنجا بايد مکانيسم هايي را در نظر بگيريم که اين نيروها وزن داشته باشند. بهترين سازوکار هم معيارهايي بود که براي دادن يارانه به احزاب انتخاب کرده بودند. در دروه اصلاحات، وزارت کشور گفت مي خواهيم براي احزاب يارانه در نظر بگيريم. براي اين کار معيار گذاشتند؛ تعداد شعب، نشريه ثابت ارگان، کلاس هاي آموزشي که يک حزب برگزار مي کرد. آن زمان يادم هست که «مشارکت» و «مؤتلفه» بيشترين امتياز را گرفتند. با همين معيارها مي توان به احزاب وزن داد. مثلا حزبي که تنها در تهران است و تنها شش نفر عضو اصلي دارد چرا بايد رأي برابري با حزبي داشته باشد که در تمام شهرستان ها شعبه دارد. اگر اين دو کار را بکنيم، آن شورا کارکرد خودش را خواهد داشت. اين حامي پروري ها زماني مي تواند محدود شود که به احزاب وزن دهيد تا مسئله نمايندگي مطرح شود. بايد مشخص شود [افرادي که در اين شورا هستند] نمايندگان چه افرادي هستند؟ اينها اصلاحاتي است که آنجا بايد انجام شود؛ اما سازماندهي سطح دوم بايد از اينها مستقل باشد. فکر مي کنم در دو، سه حزب موجود پتانسيل اينکه به تشکيل هسته پيشرو کمک کنند، وجود دارد. علتي هم که به سراغ احزاب مي روم، اين است که اين هسته بايد مشروعيت داشته باشد. اگر مي خواهيم بگوييم اينها نمايندگان همه اصلاح طلبان هستند؛ بلافاصله اين سؤال به وجود مي آيد که اين افراد با چه مکانيسمي انتخاب شده اند. اين طوري ديگر اين هسته ادعا نمي کند که همه را نمايندگي مي کند؛ بلکه گروهي خواهد بود متشکل از يکي، دو حزب که کار خودش را مي کند و جانشين کسي نيز نيست؛ گروهي که آزاد باشند ايده هاي نو بدهند و نقش پيشرو را بازي کنند و تحليل ها را راديکال تر کنند.

يعني مشکلات را ريشه اي تر دنبال کنند.
بله، ريشه اي تر تحليل کنند و تخيل خود را آزاد بگذارند. مدتي است که جرئت نمي کنيم که به آينده اي فراتر از وضع موجود نگاه کنيم. اين تخيل مي تواند چشم اندازهاي تازه اي خلق کند؛ مثلا عنصر جمهوريت. هسته اصلي جمهوريت اين است که مردم عاقل هستند و نيازي به قيم ندارند.

اين موضوع را بايد دوباره احيا کرد. اين را مي توان با ايده هاي ديني هم پيوند داد؛ مثلا چرا اصلاح طلبان در مقابل شکل عزاداري ها اين قدر منفعل هستند. کسي چيزي نمي گويد و از کنار آن رد مي شويم؛ ولي اين شورا مي تواند درباره اين سنت برخورد انتقادي کند. چرا دين شناسي ما مداح محور شده است. اين بازگشت به سال هاي پيش از انقلاب است. محور کار مداح ها هم شعر و احساسات است و وقتي شاعر قوي وجود ندارد، همه چيز مي گويند. تلاش براي اصلاح رفتار ديني مي تواند به اصلاح اجتماعي کمک کند.
چرا اصلاح طلبان در مقابل دادن دلار ارزان به برخی سفرها سکوت مي کنند؟ ما طرف را با دلار دولتي واجب الحج مي کنيم. چه لزومي دارد اين کار را بکنيم. اين در بين مردم احساس تبعيض به وجود مي آورد. شما به آن کسي که به آنتاليا مي رود، دلار دولتي نمي دهيد، چرا؟ چه کسي گفته اين شخص حق گرفتن دلار دولتي ندارد؛ اما کس ديگري دارد. اگر آن مستحب است، اين هم مستحب است. تفريحي که مي تواند آرامش رواني ايجاد کند، قطعا مستحب است.

آقاي دکتر، شما از وزن دهي به احزاب گفتيد، به نظر شما يک سطح از توسعه يافتگي براي اين کار لازم نيست؟ براي مثال همه مي گويند جوان گرايي؛ اما در نبود يک سري مسائل نهادينه شده فرصت طلبان هستند که مي توانند از اين بحث ها بيشترين استفاده را بکنند. هر شاخصي براي وزن دهي انتخاب شود، نوعي فرماليسم از دل آن خارج مي شود و آن شاخص بلاموضوع مي شود.
...موقعي مي گفتند که دموکراسي مشکلات زيادي دارد؛ اما بهترين راه حل آن دموکراسي بيشتر است. ببينيد در اين مواقع ما بايد «جنبش نقد» را احيا کنيم؛ آن راديکاليسم تحليلي اي که مي گويم شامل ما هم مي شود. ما بايد به سراغ خودمان بياييم و ببينیم ما نيز مشمول اين بندوبست ها شده ايم يا نه.

البته ببينيد گاهي اوقات به برخي از افرادي که در شورا هستند، انتقادات تندي مي شود. من در جلسات خصوصي که هستم، گاهي مي بينم که اصلاح طلبان بيچاره را تکه پاره مي کنند؛ يعني اين قدر حمله مي کنند که من گاهي خجالت مي کشم. بي چاره شان مي کنند. اصلا اين طور نيست که سکوت شده باشد. اينها بايد به فضاهاي عمومي بيايد. بايد بگوييم که اين انتقادات انجام شده است؛ مثلا بايد بگوييم که سر داستان «ژن خوب» چقدر به افرادي که اين حرف به آنها منصوب شده بود، حمله کرديم. اين را بايد در فضاي عمومي هم مي گفتيم. در اين موضوع خودم شاهد بودم که نقد ها و حرف هاي دوستان، خيلي عجيب بود، تا حد توهين بود... .

يعني شما اميدواريد که جامعه با نقدهاي خودش از رويه هاي ناسالم ممانعت کند؟
نه... الان وضعيت جامعه غيرطبیعی است؛ مثلا جريان هايي در فضاي مجازي هستند که تا مرز بيماري رفته اند. اصلا در فضاي مجازي نمي شود حرف زد. آدم ها فحش مي دهند، تحقير مي کنند. راستش را بخواهيد به اين معنا، نه. با وجود این هر بار که موجي در جامعه به راه مي افتد، مي بينم اقليتي هم وجود دارد؛ اقليتي اصول دارد، چارچوب دارد و در بزنگاه ها هم مؤثر است. در حال حاضر اين اقليت منفعل است.

منظورتان از اين اقليت ها نخبگان سياسي هستند؟
نه لزوما. همه جا پخش هستند؛ مثلا شما با جمع هاي صنفي و کارگري صحبت مي کنيد و بين هر گروهي چند نفري را مي بينيد که از بقيه متفاوت هستند. کارفرماها نيز همين طور. وقتي مي بينيد يک ديدگاه يا رفتاري همه جا نمود دارد، مي توانيد بگوييد با يک جريان مواجه هستيد نه با يک سري تک افتاده.

اين پتانسيل امکان بالفعل شدن را دارد؟
به نظر من ظرفيتي در جامعه وجود دارد. افرادي هستند که حتي در فضاي مجازي هم متفاوت هستند. موج هم اصلا آنها را نمي برد؛ يعني سر جاي خودشان هستند، چارچوب دارند و پيش مي روند. بايد اول يک ارتباط شبکه اي بين اينها ايجاد شود تا اينها همديگر را پيدا کنند.

بعضي وقت ها چيزي مي نويسم و تصور نمي کنم کسي اين را بخواند اما مثلا رفته بودم کرمانشاه و با جمعي از معلمان جلسه داشتم. تعجب کردم که مطلب من را خوانده بودند، در مقابل آن موضع داشتند و تحليل مي کردند. همان جا با چند نفري که شيريني کرمانشاهي درست مي کردند، درباره موضعي صنفي صحبت مي کرديم؛ اينکه چرا نمي توانند جهاني شوند. آنجا هم بعضي ها مطلب را خوانده بودند و من اصلا چنين تصوري نداشتم. جمع هايي هستند که کم اند اما آدم هاي خاصي هستند.

و مي تواند به هم گره بخورند.
مي توانند. مثلا در آنجا به آنها گفتم فلان معلم را مي شناسيد، خيلي مي تواند به شما کمک کند؛ گفتند نه. يعني اگر مي توانستيم به زمينه ارتباطي اينها با يکديگر کمک کنيم، اينها يک شبکه قدرتمند و مؤثر ايجاد مي کردند. تعداد آنها شايد کم باشد اما مؤثر هستند.

هسته پيشرو هم مي تواند در اين زمينه نقش ايفا کند؟
به نظر می رسد هسته پيشرو با داشتن جايي که حرف هاي خودش را مستقل بزند، مي تواند اينها را به هم وصل کند. روزنامه ها روزي مي توانستند اين کار را انجام دهند اما الان ديگر نمي توانند. جايي که با حرف هاي پراکنده روبه رو نشويم بلکه جايي که مجموعه منسجمي وجود داشته باشد که ايده دارد، آينده را مي بيند، راديکال تر است و به دنبال اين است که خواسته هايي را نمايندگي کند که تا به حال نماينده نداشته اند. آن موقع اينها همديگر را پيدا مي کنند. به نظرم اين افراد در احزاب هم هستند و آنجا هم اثرگذارند اما فعلا همديگر را پيدا نکرده اند.

پس به نظر شما اين افراد، ظرفيت شبکه شدن را دارند؟
شروع کار يک شبکه است. يادتان باشد هميشه از دل جنبش هاي اجتماعي، سازمان و حزب بيرون آمده است. مثلا از دل جنبش هاي کارگري، احزاب کارگري بيرون آمده است.

اين موضوع به يک گفتمان معنابخش نياز دارد که هرکسي جاي و نقش خود را پيدا کند؛ وگرنه در اين آشفتگي گفتماني متأسفانه خيلي از کنشگران، منفعل مي شوند يا حتي بازي مي خورند.
ببينيد وقتي يک گفتمان توليد مي کنيم، بايد به آن واکنش انتقادي هم نشان دهيم. مثلا در سال هاي اخير ديدم همین که ايده هاي خودمان را بگوييم کافي نيست، بلکه بايد ايده هايمان را در نقد ديگران به کار ببريم. اين کار را درباره جواد طباطبايي انجام دادم. بعد سراغ دکتر بشيريه رفتم و کتاب آخرش را نقد کردم. بعد اين کار را درباره آقاي نراقي هم انجام دادم. فکر کردم که گفتن ايده ها کافي نيست و بايد سراغ نقد ديگران رفت.

براي اينکه فريبي که شما نگران آن هستيد، اتفاق نيفتد هم بايد اثباتي حرف زد و هم بايد نقد کرد. بايد با معيارهاي که مي گوييم، نقد کنيم. مثلا اين روزها با خودم فکر مي کردم اين بحث را مطرح کنيم که جنگ [ايران-عراق] آزمون ميهن دوستي بود. چه شد که بخش عمده اي از اپوزيسيون جدي ما با صدام همکاري کرد؟ خودم نيز بخش هايي از آن را نمي دانستم. مجموعه اسناد همکاري اپوزيسيون با عراق را اين کشور چاپ کرده است. خيلي وحشتناک است. روز حمله صدام به ايران، بختيار در عراق بود. من اين را نمي دانستم. با عراق قرارداد بست و پول گرفت. شش بار در دوره جنگ به عراق رفت. گروه هاي ديگر هم عجيب و غريب اند. «الاحوازيه» [اشاره به حمله تروريستي به اهواز] دقيقا کلمه اي است که «طارق عزيز» در کتاب 1981 خود، براي خوزستان به کار برد. ادبيات بعثي دوباره به زبان اپوزيسيون برگشته است؛ چراکه ما از موضع ميهن دوستي – نه ناسيوناليسم رومانتيک – نقد نکرده ايم.

شما فکر مي کنيد با گفت وگو مي توان مانع از چنين جهت دهي هايي شد؟
سلاح نقد را نبايد دست کم گرفت. حداقل بقيه را به تأمل وامي دارد. بايد نقد کنيم. نشان دهيم که حرف ما با همه چیز سازگار نيست و چیزهایی را رد می کند. اگر این کار را می کردیم، خیلی به شکل گیری آن شبکه کمک می کردیم. به نظرم عناصری از گفتمان اثباتی شکل گرفته كه باید به کارگیری آن را شروع کنیم. برخی از جوانانی که مجموعه «فرشگرد» را راه انداخته اند، در مجموعه ای بودند به نام «دانش آموختگان لیبرال»؛ لیبرالِ سلطنت طلب؟ مشخص است که چیزی ایراد دارد. چطور ممکن است؟ جز اغتشاش گفتمانی البته تعبیر بدتری هم دارد

کمی درباره بیانیه «نجات ایران» توضیح می دهید. این نکاتی که درباره «شبکه»، «هسته پیشرو» و «نقد» می گویید، در لحظاتی در بیانیه نجات ایران 1 و 2 ظهور کرد. البته در فضاي عصبی آن موقع کمتر دیده شد؛ آیا این دو بیانیه را باید در راستای همین صحبت ها فهمید؟
بله در همین مسیر بود. به قول شما، شاید بد موقعی طرح شد و تداوم نداشت. مسئله این است که بیانیه کافی نیست. ما به جایی احتیاج داریم که دیدگاه ها کنار هم قرار بگیرد و به کار گرفته شود؛ به ویژه در فهم وقایع. بله به نظر من آن بیانیه عناصری داشت که می توانست آن را به چتر بزرگی تبدیل کند؛ تنوع داشت و افراد متعددی آن را امضا کردند اما بیانیه کافی نیست. بیانیه یعنی جریانی وجود دارد؛ می گویید فقط در ایران نیست و خارج هم هستند افرادی که این ایده ها را دنبال می کنند. می گویید که در همه احزاب و گرایش های متعدد داخلی نیز حضور دارند، در برخی چیز ها باهم مشترک هستند و می توانند باهم کار کنند.

از آخرین تحولات شورای عالی و بحث آماده شدن پیش نویس پارلمان اصلاحات خبر دارید؟ طرح ها را دیده اید؟
نه خیلی پیگیری نمی کنم و به آن حساس نیستم. به این دلیل که برای آن کارکرد خاصی قائلم و دلم می خواهد همان کار را انجام دهد. جلوی جدایی عده ای را بگیرد و کسی از قطار اصلاحات پياده نشود. به نظرم در همین حد کافی است.

نظرتان درباره پارلمان اصلاحات چیست؟
ببینید این کارها به سیاست ورزهای حرفه ای نیاز دارد. مثلا در ترکیه اگر حزبی به قدرت برسد شما می توانید از شغل خود مرخصی بگیرید و در حزب کار کنید و از حزب حقوق هم بگیرید. واقعیت این است که کار تشکیلاتی تمام وقت است، اما ما نداریم و نمی توانیم سازمان بدهیم. این علامت بدی است. از طرفی باید سن ما را هم در نظر بگیرید. یکی از مشکلات اصلاح طلبان این است که کمی هم پیر شده اند. پیری کمی محافظه کاری و خستگی مدام درپی دارد. در جلسات عده ای خواب می روند و این نشان می دهد از سنی گذشته ایم. ما این مسئله را قبلا نداشتیم، اما الان در جلسه می خوابند.

نیروی جایگزین تربیت نشده است؟
چرا، مثلا این چند وقت که در برخی از انجمن های اسلامی درباره سازماندهی و تشکیلات جلسه داشتم؛ می خواستم بگویم می توان حرف های دیگری هم به جز این حرف ها زد. در برخی از جلسات بچه ها خیلی پُرتوان بودند یا در جلسات متعددی که با احزاب داشتم افراد پرتوانی می دیدم. بچه هایی که خوب خوانده اند، حواسشان جمع است، سنشان کم است و پرانرژی اند ولی امکان بروز نداشتند. راه درست این بود که هرکدام از اینها کنار یکی از باتجربه ها می بود تا انتقال تجربه صورت گیرد. خب این فضا را نداشتیم اما دیر نشده است. از اول امسال تا به حال در 10 جلسه شرکت کردم و در هر جلسه حداقل دو نیروی خیلی خوب دیده ام که خوب می خواندند، خوب می نوشتند و پرانرژی بودند.

چطور می خواهید این ظرفیت را آزاد کنید و در چرخه تولید و بازتولید قرار دهید؟
این افراد خودشان پیگیری می کنند. این قدر انگیزه دارند که حاضرند حتی برای من هم کار کنند. من رسانه های جدید را واقعا نمی شناسم ولی این بچه ها توان دارند و خوب هم می خوانند. یکی از مشکلاتی که اصلاحات داشت این بود که ما آموزش را جدی نگرفتیم. آموزش به معنی تغییر است؛ تغییر رفتار و تغییر دانش و... من هر وقت روی آموزش وقت گذاشتم از آن فایده دیدم. بچه های خوبی را در این کلاس ها دیده ام که می توانند آینده خوبی داشته باشند. راستش را بخواهید کمی از ناامیدی ام زائل شده است. قبل از این جلسات با خودم می گفتم: «چه شد نسلی که روزی 12 ساعت کتاب می خواند»، ولی دیدم این طور نیست. ممکن است مثل ما کِرم کتاب نباشند اما خوبند و امکاناتشان هم بیشتر از ماست. با یک کلیک می توانند به دریاهایی دسترسی پیدا کنند که ما نداشتیم. وقتی هم سن اینها بودیم یکی،دو کتاب جامعه شناسی بیشتر وجود نداشت. اینها زبان خوبی هم دارند و از کتاب های خارجی استفاده می کنند. خیلی برای من جالب بود که اینها احزاب خارجی را هم می شناختند؛ یک مشقی را با همدیگر تمرین می کردیم از این قرار که روی همه احزابی که پسوند «مسیحی» داشتند، کار می کردیم؛ مثلا «دموکرات مسیحی»، «سوسیال مسیحی» و...؛ اینکه «مسیحی» چه نقشی در آن حزب بازی می کند. خیلی کار خوبی از آب درآمد. برای این نسل امکان پذیر است برای ما این قدر امکان پذیر نبود. اگر سازمان دهی و آموزش را جدی بگیریم می توانیم ادامه دهیم.

سازماندهی و آموزش در سطح احزاب باید انجام شود یا هسته پیشرو هم می تواند نقش بازی کند؟
از طریق هسته پیشرو به صورت آموزشی به احزاب سرازیر می شود. ببینید احزاب که می خواهند کلاس بگذارند به سراغ همین ها می آیند. آن گاه ایده ها در احزاب ترویج می شود. سطح دیگر سازماندهی هم بگذارید کارش را بکند، فقط باید نمایندگی و وزن دهی را جدی بگیرد.

کلیدواژه های این خبر
اصلاح طلبان   نزاع   منافع اقتصادی   نهادهای مدنی   استراتژیست   فرهنگی   فضای مجازی  
اخبار مرتبط
توسعه؛ از ابزار تا باور
ایرنا
فشار از پایین این بار به اصلاحات
شعار سال
مسوولان کاربلد نیستند، کاربلدها مسوول نیستند
شعار سال
سایه سیاست بر فراز فساد - زهرا نعمتی*
ایرنا
مسوولان كاربلد نیستند كاربلدها مسوول نیستند
تیتر امروز
علیرضا بهشتی:مسوولان کاربلد نیستند، کاربلدها مسوول نیستند/ برای تعریف منافع ملی مشکلات اساسی داریم/ بخشی از عصبانیت ها حاصل امیدهای نومید شده حامیان اصلاحات است/ بخش بزرگی از مدیران ما رانتی هستند
روز نو
برای تعریف منافع ملی مشکلات اساسی داریم
سایت جماران
علیرضا بهشتی: مسوولان کاربلد نیستند کاربلدها مسوول نیستند
شفقنا
فشار از پایین اینبار به اصلاحات!
خلیج فارس
کاهش آمار طلاق در شیروان/ تذکر به مدیران 17 کانال انحرافی در خراسان شما
ایکنا
باتلاق شوراهای شهر برای اصلاح طلبان
میهن امروز
تلاش برای حضور فرد جنجالی در راس خانه کاریکاتور!
شهدای ایران
تلاش شهرداری برای حضور یک کارتونیست جنجالی در رأس خانه کاریکاتور
فارس
ابتکار: طرح گفت و گوی ملی فراگیر می شود
سایت جماران
طرح گفت و گوی ملی فراگیر می شود
اخبار اقتصاد ایران
انحصار صداوسیما باعث گسترش شبکه های مجازی شده است
شعار سال
نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند/ اگر صداوسیما و تریبون نماز جمعه دست افراد خاص نبود، فضای مجازی اهمیت پیدا نمی کرد
پایتخت ما
زیباکلام: هرگز نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند
نصف جهان
انحصار صدا و سیما و شبکه های مجازی
بانکداری ایرانی
هرگز نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند/ صداوسیما و تریبون نماز جمعه دست افراد خاصی نبود فضای مجازی اهمیت پیدا نمی کرد
رویداد 24
انحصار صداوسیما عامل گسترش شبکه های مجازی
تابناک
انحصار صداوسیما عامل گسترش شبکههای مجازی
خلیج فارس
زیباکلام:هرگز نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند
دنیای اقتصاد
شکایت نماینده ایلام در مجلس از رییس ستاد انتخاباتیش و حواشی آن
کورد پرس
علت انتشار خبرهای تفرقه افکنانه یک خبرگزاری رسمی چیست؟/ نفرت پراکنی مدام اصلاح طلبان میان مردم ایران و عراق و سکوت وزیر
تقریب نیوز
خبر دروغ در کنار عکس آرشیوی؛ هدف چیست؟
عصر امروز
و فرصت هایی که دیگر تکرار نمی شوند
اخبار اقتصاد ایران
جامعه ایرانی در رویای شادی
پارسینه
خودنمایی بزرگترین پرچم یا حسین(ع) در پایتخت
میزان
ما از آتش زدن کنسولگری ایران در بصره عذرخواهی می کنیم/ تاکید بر ایجاد میزگردهایی برای تبادل نظر دانشجویان کشورهای اسلامی
خبرگزاری دانشجو
نشست وحدت آفرین دانشجویان ایرانی و عراقی
خبرنامه دانشجویان
کدام جناح به مرخصی برود؟
فرارو
ضرغامی:به روحانی گفتم شما می توانید یک پدیده شوید
دنیای اقتصاد
تیترها از پیگیری «دادگاه لاهه» تا «طلاهای ورزشی»/ تاخیر در تکرار پرسش ها از رئیس جمهور
شفقنا
توسعه گرایی سیاسی موجب بسط جامعه مدنی می شود
سایت جماران
نقدی بر سخنان العبادی؛ عقب ماندن مسئولین عراق از بصیرت مردم خود
اتاق خبر
توضیح درباره مشکلات توزیع بنزین
آفتاب
کرختی مردم نسبت به خشونت
انتخاب
سلبریتی ها از وضع موجود سوءاستفاده می كنند
روز نو
نمره وزیر دهه شصتی تا اینجا چند است؟
پارس نیوز
اخبار مرتبط
bltایرنا : توسعه؛ از ابزار تا باور
bltشعار سال : فشار از پایین این بار به اصلاحات
bltشعار سال : مسوولان کاربلد نیستند، کاربلدها مسوول نیستند
bltایرنا : سایه سیاست بر فراز فساد - زهرا نعمتی*
bltتیتر امروز : مسوولان كاربلد نیستند كاربلدها مسوول نیستند
bltروز نو : علیرضا بهشتی:مسوولان کاربلد نیستند، کاربلدها مسوول نیستند/ برای تعریف منافع ملی مشکلات اساسی داریم/ بخشی از عصبانیت ها حاصل امیدهای نومید شده حامیان اصلاحات است/ بخش بزرگی از مدیران ما رانتی هستند
bltسایت جماران : برای تعریف منافع ملی مشکلات اساسی داریم
bltشفقنا : علیرضا بهشتی: مسوولان کاربلد نیستند کاربلدها مسوول نیستند
bltخلیج فارس : فشار از پایین اینبار به اصلاحات!
bltایکنا : کاهش آمار طلاق در شیروان/ تذکر به مدیران 17 کانال انحرافی در خراسان شما
bltمیهن امروز : باتلاق شوراهای شهر برای اصلاح طلبان
bltشهدای ایران : تلاش برای حضور فرد جنجالی در راس خانه کاریکاتور!
bltفارس : تلاش شهرداری برای حضور یک کارتونیست جنجالی در رأس خانه کاریکاتور
bltسایت جماران : ابتکار: طرح گفت و گوی ملی فراگیر می شود
bltاخبار اقتصاد ایران : طرح گفت و گوی ملی فراگیر می شود
bltشعار سال : انحصار صداوسیما باعث گسترش شبکه های مجازی شده است
bltپایتخت ما : نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند/ اگر صداوسیما و تریبون نماز جمعه دست افراد خاص نبود، فضای مجازی اهمیت پیدا نمی کرد
bltنصف جهان : زیباکلام: هرگز نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند
bltبانکداری ایرانی : انحصار صدا و سیما و شبکه های مجازی
bltرویداد 24 : هرگز نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند/ صداوسیما و تریبون نماز جمعه دست افراد خاصی نبود فضای مجازی اهمیت پیدا نمی کرد
bltتابناک : انحصار صداوسیما عامل گسترش شبکه های مجازی
bltخلیج فارس : انحصار صداوسیما عامل گسترش شبکههای مجازی
bltدنیای اقتصاد : زیباکلام:هرگز نگفتم طلبه ها 2.5میلیون حقوق دارند
bltکورد پرس : شکایت نماینده ایلام در مجلس از رییس ستاد انتخاباتیش و حواشی آن
bltتقریب نیوز : علت انتشار خبرهای تفرقه افکنانه یک خبرگزاری رسمی چیست؟/ نفرت پراکنی مدام اصلاح طلبان میان مردم ایران و عراق و سکوت وزیر
bltعصر امروز : خبر دروغ در کنار عکس آرشیوی؛ هدف چیست؟
bltاخبار اقتصاد ایران : و فرصت هایی که دیگر تکرار نمی شوند
bltپارسینه : جامعه ایرانی در رویای شادی
bltمیزان : خودنمایی بزرگترین پرچم یا حسین(ع) در پایتخت
bltخبرگزاری دانشجو : ما از آتش زدن کنسولگری ایران در بصره عذرخواهی می کنیم/ تاکید بر ایجاد میزگردهایی برای تبادل نظر دانشجویان کشورهای اسلامی
bltخبرنامه دانشجویان : نشست وحدت آفرین دانشجویان ایرانی و عراقی
bltفرارو : کدام جناح به مرخصی برود؟
bltدنیای اقتصاد : ضرغامی:به روحانی گفتم شما می توانید یک پدیده شوید
bltشفقنا : تیترها از پیگیری «دادگاه لاهه» تا «طلاهای ورزشی»/ تاخیر در تکرار پرسش ها از رئیس جمهور
bltسایت جماران : توسعه گرایی سیاسی موجب بسط جامعه مدنی می شود
bltاتاق خبر : نقدی بر سخنان العبادی؛ عقب ماندن مسئولین عراق از بصیرت مردم خود
bltآفتاب : توضیح درباره مشکلات توزیع بنزین
bltانتخاب : کرختی مردم نسبت به خشونت
bltروز نو : سلبریتی ها از وضع موجود سوءاستفاده می كنند
bltپارس نیوز : نمره وزیر دهه شصتی تا اینجا چند است؟
پستهای شبکه های اجتماعی مرتبط




 |  درباره ما |  ارتباط با ما |  تبلیغات |  آخرین پستها |  تیتراخبار |  خبرگزاریها |  صفحه اصلی | 

مخبر جامعترین و بزرگترین سایت جمع آوری اخبار ایران می باشد که توسط موتور هوشمند جمع آوری و پیش پردازش اخبار هزاران فید خبری را جمع آوری نموده و در اختیار مخاطبان قرار می دهد.
مخبر هیچگونه مسئولیتی در قبال محتوای منتشر شده نخواهد داشت.